Europese AI-verordening: Boetes van kracht vanaf 2 augustus 2025

De AI-wet van de Europese Unie (AI Act), ’s werelds eerste uitgebreide regelgeving voor kunstmatige intelligentie, bereikt op 2 augustus 2025 een belangrijke mijlpaal. Vanaf die datum gelden er nieuwe verplichtingen voor bedrijven, overheden en AI-aanbieders in de EU, waaronder boetes bij niet-naleving. SD Worx, de toonaangevende Europese HR-dienstverlener, vat samen wat dit betekent voor organisaties en hun medewerkers.

De AI-wet is op 2 februari van dit jaar in werking getreden en introduceert een uniforme juridische structuur voor AI binnen de EU. Hoewel veel bepalingen pas in 2026 van kracht worden, start op 2 augustus 2025 een nieuwe fase met focus op drie gebieden:

1. Boetes bij niet-naleving
2. Verplichtingen voor general purpose AI (GPAI)-modellen
3. Toezicht en governance op nationeal en Europees niveau

Vanaf 2 augustus 2025 kunnen er boetes worden opgelegd voor schendingen van reeds geldende verplichtingen. Sinds 2 februari van dit jaar zijn AI-systemen met een onaanvaardbaar risico verboden, en bedrijven moeten zorgen dat hun werknemers AI-geletterd zijn. Wie zich hier niet aan houdt, riskeert boetes tot EUR 35 miljoen of 7% van de wereldwijde jaaromzet. De EU verwacht van lidstaten dat zij effectieve, evenredige en afschrikwekkende sancties vaststellen, waarbij rekening wordt gehouden met de situatie van kmo’s en start-ups om hun economische haalbaarheid niet in gevaar te brengen.

General Purpose AI (GPAI)-modellen die vanaf 2 augustus 2025 op de EU-markt worden gebracht, vallen onder specifieke verplichtingen. Het Europees AI-bureau publiceerde op 10 juli 2025 de definitieve gedragscodes. Aanbieders van GPAI-modellen moeten o.a. technische documentatie opstellen, auteursrechten respecteren en transparantie bieden over gebruikte trainingsdata.

GPAI-modellen zijn ontworpen om een breed scala aan taken uit te voeren. Ze zijn getraind op enorme hoeveelheden data en veelzijdig inzetbaar. Een bekend voorbeeld zijn large language models (LLM), zoals het generatieve taalmodel GPT-4o dat is geïntegreerd in ChatGPT. Aanbieders van GPAI-modellen die al vóór 2 augustus 2025 op de EU-markt waren, hebben nog tot 2 augustus 2027 de tijd om volledig te voldoen.

De AI-wet introduceert een structuur voor uitvoering en handhaving op twee niveaus.

Nationaal moet elke EU-lidstaat uiterlijk op 2 augustus 2025 ten minste één markttoezichthouder en één kennisgevingsautoriteit aanstellen. Deze instanties zijn respectievelijk verantwoordelijk voor toezicht op AI-systemen en het informeren van onafhankelijke conformiteitsinstanties. Lidstaten moeten tegen die datum ook informatie publiceren over hun nationale autoriteiten en hoe ze te bereiken zijn.

Op Europees niveau wordt het toezicht gecoördineerd door het AI-bureau en de Europese AI-raad. Er komt een Adviesforum en een Wetenschappelijk Panel van onafhankelijke experts.

De AI-wet heeft directe gevolgen voor het gebruik van AI bij rekrutering, prestatiemanagement, personeelsanalyse en werknemersbewaking. HR-leiders moeten ervoor zorgen dat alle AI-tools die in deze domeinen worden ingezet transparant, eerlijk en in overeenstemming met de nieuwe regels zijn.

• Eerlijkheid en non-discriminatie: AI-systemen die beslissingen ondersteunen rond aanwerving of promotie moeten uitlegbaar en vrij van bias zijn. HR-teams moeten hun tools en leveranciers hierop evalueren.
• Vertrouwen en transparantie: Werknemers krijgen meer inzicht in hoe AI hen beïnvloedt, bijvoorbeeld bij planning, beoordelingen of monitoring. Dit biedt HR de kans om vertrouwen op te bouwen door duidelijk te communiceren over AI-gebruik en databescherming.
• Aansprakelijkheid van leveranciers: HR-afdelingen die AI-tools van derden gebruiken moeten nagaan of deze aanbieders voldoen aan de nieuwe vereisten voor transparantie en documentatie. Contracten en aankoopprocedures moeten mogelijk worden aangepast.
• Opleiding en change management: Nu AI-governance formeler wordt, speelt HR een sleutelrol in het trainen van managers en werknemers over verantwoord AI-gebruik en het verankeren van ethisch handelen in de bedrijfscultuur.